Trong nhiều năm nay, đột quỵ thường được xem là “bản án sinh tử”, việc cứu sống người bệnh là mục tiêu cao nhất. Thế nhưng, cùng với sự phát triển của kỹ thuật cấp cứu và điều trị tái thông mạch máu, ngày càng nhiều bệnh nhân đột quỵ qua được cửa tử. Khi đó, một câu hỏi được đặt ra: Người bệnh sẽ sống như thế nào sau đột quỵ?
Tại hội nghị khoa học “Phục hồi chức năng đa chuyên ngành cho người bệnh đột quỵ” vừa tổ chức ở TPHCM, PGS-TS-BS Nguyễn Huy Thắng, Trưởng Khoa Bệnh lý mạch máu não – Bệnh viện Nhân dân 115, Chủ tịch Hội Đột quỵ TPHCM, cho hay nhiều người vẫn nghĩ rằng đều đáng sợ nhất của đột quỵ là gây tử vong. Thực tế, nguy cơ tử vong do đột quỵ hiện nay thấp hơn so với bệnh tim mạch hay ung thư.
BS Nguyễn Huy Thắng nhấn mạnh điều đáng sợ nhất của đột quỵ không phải là cái chết mà là sự “tàn phế” về thể chất và tinh thần. Khi người bệnh mất khả năng tự chăm sóc, họ trở nên phụ thuộc, tạo gánh nặng cho gia đình và xã hội.
Thống kê cho thấy chỉ khoảng 50-60% bệnh nhân đột quỵ có thể quay lại cuộc sống gần như bình thường, trong khi phần lớn còn lại mang các mức độ khiếm khuyết khác nhau như liệt vận động, rối loạn ngôn ngữ, suy giảm nhận thức, rối loạn nuốt hay rối loạn tâm lý. Đáng lo ngại hơn, đột quỵ ngày càng trẻ hóa, xảy ra ở nhiều người trong độ tuổi lao động, là trụ cột gia đình.
Trong khi đó, dù các phương pháp điều trị tái thông mạch máu mang lại hiệu quả cao, chỉ khoảng 5-10% bệnh nhân có thể hưởng lợi, chủ yếu do đến viện trễ, không đủ điều kiện can thiệp hoặc cơ sở y tế không đáp ứng được kỹ thuật. Điều này đồng nghĩa với việc đa số người bệnh vẫn phải sống chung với di chứng.
Theo chuyên gia ngôn ngữ trị liệu, TS Lê Khánh Điền, Trưởng Khoa Phục hồi chức năng – Bệnh viện An Bình (TPHCM), phục hồi sau đột quỵ không thể chỉ xoay quanh chuyện “đi lại được hay không”. Người bệnh còn phải đối mặt với nhiều vấn đề khác như đau mạn tính, rối loạn tâm lý, trầm cảm, rối loạn giao tiếp và rối loạn nhai nuốt – những điều tưởng chừng rất đời thường nhưng lại trở thành rào cản lớn trong sinh hoạt hằng ngày.
Điều này càng đáng lo hơn với nhiều người trẻ, khi đột quỵ xảy ra đúng lúc họ đang ở đỉnh cao sự nghiệp, là trụ cột kinh tế của gia đình. Không chỉ mất khả năng lao động, người bệnh còn chịu áp lực tâm lý nặng nề vì mặc cảm và sự phụ thuộc.
Một quan niệm sai lầm phổ biến khác là cho rằng phục hồi chức năng sau đột quỵ chỉ hiệu quả trong 3-6 tháng đầu. Thực tế, khoa học chứng minh quá trình này có thể kéo dài nhiều tháng, thậm chí nhiều năm, nếu người bệnh kiên trì và được hướng dẫn đúng cách.
“Điều quan trọng nhất là đừng bỏ cuộc. Người bệnh cần thời gian để tái huấn luyện các chức năng, giống như học lại từ đầu” – TS Lê Khánh Điền nhấn mạnh.
